PVGIS, de gratis tool van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie, geeft voor elk punt in Europa en daarbuiten een schatting van de zoninstraling. Het grootste voordeel: de tool combineert satellietgegevens over zonnestraling met de fysieke parameters van een installatie (oriëntatie, hellingshoek en paneeltechnologie) om de jaarlijkse productie in kWh te schatten. Voordat u ook maar één paneel op een dak plaatst, is dit de eerste stap om de haalbaarheid van een fotovoltaïsch project te controleren.
Schaduw, verliezen en verbruik: wat PVGIS niet vanzelf ziet
PVGIS berekent de zonnestraling op een hellend vlak op basis van klimaatgemiddelden. De simulator houdt rekening met een algemeen verliespercentage voor het systeem, maar dat percentage is slechts een standaardaanname. De tool houdt geen rekening met de schoorsteen die in de winter schaduw werpt op drie panelen, of met de boom van de buren die in vijf jaar tijd twee meter is gegroeid.
Voor een realistischer resultaat moet u het veld ‘systeemverliezen’ in de interface handmatig aanpassen. De werkelijke verliezen zijn vaak groter dan de standaardaanname van PVGIS, vooral wanneer zonwering (naburige gebouwen, reliëf of begroeiing) de effectieve zoninstraling op bepaalde momenten van de dag vermindert.
Een aspect dat zelden aan bod komt, zijn seizoensgebonden verbruikspatronen. PVGIS geeft de productie per maand weer, maar weet niets over uw werkelijke behoeften. Als uw verbruik in de winter hoog is (elektrische verwarming, langdurige verlichting) en in de zomer laag, kan het verschil tussen zonneproductie en verbruik een theoretisch zelfverbruikpercentage erg optimistisch maken.
Vergelijk voordat u de dimensionering goedkeurt de PVGIS-productiecurve met uw maandelijkse verbruiksgegevens. Deze handmatige vergelijking is de enige betrouwbare manier om een fotovoltaïsche zonne-installatie te dimensioneren op basis van uw werkelijke verbruiksprofiel.

PVGIS-parameters instellen voor een betrouwbare schatting
De interface van PVGIS bevat verschillende invoervelden die het resultaat rechtstreeks beïnvloeden. Sommige vallen meer op dan andere en enkele verdienen extra aandacht.
Locatie en zonnegegevens
De eerste stap is om de locatie op de kaart exact op het dak te markeren, niet alleen in het centrum van de gemeente. Een afwijking van enkele honderden meters kan de instralingsgegevens veranderen, vooral in heuvelachtige of kustgebieden. PVGIS biedt verschillende satellietdatabases, afhankelijk van de geografische zone. In Europa bestrijkt de database PVGIS-SARAH2 de meest recente periode en biedt deze de beste ruimtelijke resolutie.
Oriëntatie en hellingshoek van zonnepanelen
De azimut (oriëntatie ten opzichte van het zuiden) en de hellingshoek bepalen hoeveel zonnestraling de panelen opvangen. PVGIS heeft een automatische optimalisatiefunctie die de ideale hellingshoek voor uw locatie berekent. In de praktijk kunt u de hellingshoek van uw dak zelden aanpassen. Voer daarom de werkelijke dakhelling in, niet de theoretische ‘optimale’ hoek.
Een verschil van enkele graden in de hellingshoek heeft weinig invloed op de jaarlijkse productie, maar een oost- of westoriëntatie kan het rendement merkbaar verlagen ten opzichte van een zuidelijke oriëntatie. Met PVGIS kunt u verschillende configuraties testen en vergelijken.
Paneeltechnologie en systeemverliezen
De simulator vraagt u een celtype te kiezen: kristallijn silicium of dunnefilm (CIS of CdTe). Deze keuze verandert de temperatuurcoëfficiënt die in de berekening wordt toegepast. Voor de overgrote meerderheid van residentiële installaties is kristallijn silicium de juiste instelling.
Het veld voor systeemverliezen moet mogelijk worden aangepast. De standaardverliezen omvatten bekabeling, de omvormer en vervuiling, maar geen zonwering. Als uw dak gedeeltelijk in de schaduw ligt, verhoogt u dit percentage of gebruikt u de functie ‘horizon’ van PVGIS om het profiel van obstakels rond de locatie in kaart te brengen.
- Verliezen door omvormer en bekabeling: de standaardwaarde volstaat als de omvormer nieuw is en de kabels kort zijn; verhoog de waarde anders licht.
- Vervuiling en degradatie: in stedelijke of agrarische gebieden vermindert stof het rendement. Houd rekening met extra marge.
- Schaduw: als obstakels de zon op bepaalde momenten blokkeren, kunt u deze met het horizonprofiel van PVGIS afzonderlijk in kaart brengen.
- Temperatuur: in een mediterraan klimaat worden panelen warmer, waardoor hun werkelijke rendement daalt. PVGIS berekent dit automatisch op basis van de weergegevens.

Geavanceerde functies van PVGIS die vaak over het hoofd worden gezien
Naast de basisraming biedt PVGIS tools die maar weinig gebruikers benutten, met name voor projecten met eigen verbruik of autonome systemen.
Uurlijkse simulatie en downloadbare gegevens
PVGIS kan voor een volledig jaar productiegegevens per uur genereren. Met dit CSV-bestand kunt u de productiecurve over uw verbruikscurve leggen (beschikbaar in uw klantenzone bij uw energieleverancier). Deze vergelijking per uur laat het werkelijke zelfverbruikpercentage zien en is veel nauwkeuriger dan een eenvoudig jaargemiddelde.
Berekening voor autonome systemen buiten het elektriciteitsnet
Voor afgelegen locaties bevat PVGIS een module voor de dimensionering van accu’s. U geeft het gewenste dagelijkse verbruik en het aantal dagen autonomie op. De simulator schat vervolgens de benodigde opslagcapaciteit en het piekvermogen. Deze functie geeft slechts een eerste schatting, maar helpt om een project snel af te bakenen voordat u een installateur raadpleegt.
Een PVGIS-schatting controleren en aanvullen voordat u een beslissing neemt
PVGIS biedt een solide uitgangspunt, geen offerte. Verschillende lokale factoren vallen buiten het bereik van de simulator en moeten ter plaatse worden gecontroleerd.
- Breng de werkelijke schaduw op verschillende tijdstippen en in verschillende seizoenen in kaart met een app voor het volgen van de zon op uw smartphone en vergelijk de resultaten vervolgens met het PVGIS-horizonprofiel.
- Vergelijk de geschatte productie met uw maandelijkse elektriciteitsrekeningen om het seizoensgebonden overschot of tekort te bepalen.
- Vraag een installateur om de werkelijke systeemverliezen na een technisch bezoek te controleren, met name voor de bekabeling, de omvormer en de staat van het dak.
PVGIS blijft de referentietool voor een gratis en betrouwbare eerste dimensionering van een zonne-installatie. De resultaten worden nauwkeuriger zodra u de verliezen aanpast, het horizonprofiel in kaart brengt en de productiegegevens vergelijkt met het verbruikspatroon van het huishouden. Een simulator vervangt geen onderzoek ter plaatse, maar voorkomt dat u voor een te hoog of te laag vermogen kiest.



